DTMga bir yil davomida tayyorgarlik: O‘zbekiston abituriyentlari uchun bosqichma-bosqich reja

O‘qishga kirishgacha hali bir yil bor, ammo bu bo‘shashish mumkin degani emas. Aksincha, bu tayyorgarlikni faqat bahorda boshlaydiganlar oldidagi eng katta ustunligingizdir. Bu vaqtni qanday qilib to‘g‘ri taqsimlash va DTMga maksimal tayyorgarlik bilan kelish haqida gaplashamiz.


Har yili O‘zbekistonda minglab maktab o‘quvchilari DTMga imtihondan ikki-uch oy oldin tayyorlana boshlaydi. Natija oldindan ma’lum: ular olishlari mumkin bo‘lgan balldan kamroq natija ko‘rsatadi va yoki umuman o‘qishga kira olmaydi, yoki o‘zi istagan yo‘nalishga kira olmaydi. Tayyorlanishni bir yil oldin boshlaganlar esa butunlay boshqa vaziyatda bo‘ladi. Chunki ularda nafaqat materialni o‘rganish, balki bilimlardagi bo‘shliqlarni to‘ldirish, imtihon formatini o‘zlashtirish va imtihonga vahimasiz kirish uchun vaqt bo‘ladi.

Birinchi qadam: avval OTMni emas, yo‘nalishni tanlang

Ko‘pchilik maktab o‘quvchilari tanlovni «Qaysi OTMga kiraman?» degan savoldan boshlaydi. Aslida esa bu katta xato. To‘g‘ri savol boshqacha bo‘lishi kerak: «Besh-yetti yildan keyin kim bo‘lib ishlashni xohlayman?»


Aynan shu savolga javob mutaxassislikni belgilaydi, mutaxassislik DTM fanlarini belgilaydi, fanlar esa butun tayyorgarlik rejasini shakllantiradi.

Aniq javobni bilishingiz shart emas, taxminiy yo‘nalishni aniqlashning o‘zi kifoya. Sizga tibbiyot yoki unga yaqin sohalar qiziqmi? Demak, biologiya va kimyo kerak bo‘ladi. IT sohasi qiziqtiradimi? Matematika va fizika yoki informatika kerak bo‘ladi. Tillar va xalqaro munosabatlarga qiziqasizmi? Unda chet tili va tarix yoki adabiyot muhim hisoblanadi.

Agar kim bo‘lishni xohlayotganingizni umuman bilmasangiz

Bu maktab o‘quvchisi uchun odatiy holat.

Hech bo‘lmaganda yo‘nalishni tanlang: aniq fanlarmi yoki gumanitar fanlarmi. Keyin tanlovni uch-to‘rtta yo‘nalishgacha toraytiring va ularda qaysi fanlar bir-biriga mos kelishini ko‘ring. Eng ko‘p kesishadigan fanlarni tanlang — bu sizga keyinchalik mutaxassislik tanlashda moslashuvchanlik beradi.

Turli yo‘nalishlar uchun qaysi fanlar kerak

Quyida istalgan mutaxassislikka qarab profil fanlar bo‘yicha qisqa yo‘riqnoma keltirilgan. Aniq talablarni har doim my.uzbmb.uz saytida tekshirib boring, chunki ular yangilanib turishi mumkin.

Tibbiyot

Birinchi profil fan: Biologiya

Ikkinchi profil fan: Kimyo

Minimal chegara — 94,5 ball

IT va dasturlash

Birinchi profil fan: Matematika

Ikkinchi profil fan: Fizika yoki informatika

Grant uchun raqobat yuqori

Huquq va yurisprudensiya

Birinchi profil fan: O‘zbekiston tarixi (profil fan sifatida)

Ikkinchi profil fan: Jamiyatshunoslik

Minimal chegara — 94,5 ball

Chet tillari

Birinchi profil fan: Chet tili

Ikkinchi profil fan: Ona tili va adabiyot

2026-yildan boshlab B2 sertifikati talab qilinadi

Iqtisodiyot va moliya

Birinchi profil fan: Matematika

Ikkinchi profil fan: O‘zbekiston tarixi yoki geografiya

O‘rtacha raqobat

Texnik mutaxassisliklar

Birinchi profil fan: Matematika

Ikkinchi profil fan: Fizika

Raqobat OTMga bog‘liq

Nega profil fanlar bazaviy fanlardan muhimroq

Ko‘plab maktab o‘quvchilari DTMdagi beshta fan uchun bir xil vaqt sarflaydi. Bu xato. Ballar qanday taqsimlanishiga e’tibor bering:

DTMdagi 189 ball nimadan shakllanadi

Birinchi profil fan (30 ta savol) — 93 ball

Ikkinchi profil fan (30 ta savol) — 63 ball

Uchta bazaviy fan (30 ta savol) — 33 ball


Profil fanlar 189 balldan 156 ballni, ya’ni yakuniy natijaning 82 foizini beradi. O‘qishga kirish yoki kira olmaslik aynan shu yerda hal bo‘ladi. Bazaviy fanlar ham muhim, ammo ular profil fanlar kabi katta hajmdagi tayyorgarlikni talab qilmaydi.

12 oylik tayyorgarlik rejasini qanday tuzish kerak

Bir yil — bu juda katta vaqt. Shu sababli tayyorgarlikni oylar bo‘yicha bosqichlarga ajratish maqsadga muvofiq.

1. Sentabr – dekabr: nazariy asosni shakllantirish

Bu davrda asosiy vazifa — maktab dasturidagi bo‘shliqlarni yopish va profil fanlar bo‘yicha mustahkam baza yaratish.

Har bir mavzuni ketma-ket o‘rganing. Bir vaqtning o‘zida bir nechta bo‘limni aralashtirmang. Masalan, biologiyada avval hujayra biologiyasi, keyin genetika, undan keyin anatomiya va fiziologiyaga o‘ting.

Kimyo bo‘yicha avval anorganik kimyoni takrorlang, keyin organik kimyoga o‘ting. Matematikada esa algebra va geometriyaning asosiy bo‘limlarini mustahkamlang.

Bu davrda tezlik uchun emas, tushunish uchun ishlash muhim.

2. Yanvar – mart: bilimlarni mustahkamlash va testlar bilan ishlash

Bu bosqichda nazariya asta-sekin test amaliyoti bilan birga olib boriladi.

Har hafta kamida bitta to‘liq test variantini ishlashni boshlang. Xatolarni alohida daftarga yozib boring. Aynan shu daftar keyingi oylar uchun eng muhim tayyorgarlik vositalaridan biriga aylanadi.

Agar repetitor bilan shug‘ullanayotgan bo‘lsangiz, undan sizning zaif mavzularingizni aniqlashni so‘rang va aynan shu bo‘limlarga ko‘proq e’tibor qarating.

3. Aprel – may: intensiv tayyorgarlik

Bu davrda yangi mavzular deyarli qolmasligi kerak.

Asosiy vaqt:

• test ishlashga;
• xatolarni tahlil qilishga;
• murakkab mavzularni takrorlashga;
• vaqt bilan ishlash ko‘nikmasini shakllantirishga sarflanadi.

Imtihon sharoitiga yaqin formatda ishlashga harakat qiling. Telefonni o‘chirib qo‘ying, vaqtni belgilang va testni uzluksiz bajaring.

4. Iyun – imtihongacha bo‘lgan davr

Oxirgi haftalarda yangi mavzularni boshlamang.

Bu davrda:

• formulalarni takrorlang;
• konspektlarni ko‘rib chiqing;
• avvalgi xatolarni qayta tahlil qiling;
• uyqu va kun tartibiga e’tibor bering.

Ko‘plab abituriyentlar aynan oxirgi haftalarda o‘zlarini haddan tashqari yuklab qo‘yadi. Natijada charchoq paydo bo‘ladi va imtihonda bilimlarini to‘liq namoyish qila olmaydi.

Repetitor kerakmi yoki mustaqil tayyorlanish mumkinmi?

Bu savolni deyarli har bir abituriyent beradi.

Nazariy jihatdan mustaqil tayyorlanish mumkin. Bugungi kunda darsliklar, video kurslar va test bazalari yetarli.

Ammo amaliyot shuni ko‘rsatadiki, yuqori natija olgan abituriyentlarning aksariyati kamida bitta profil fan bo‘yicha repetitor bilan shug‘ullangan.


Buning sababi oddiy:

• repetitor vaqtni tejaydi;
• murakkab mavzularni tushuntiradi;
• xatolarni ko‘rsatadi;
• tayyorgarlik rejasini nazorat qiladi;
• motivatsiyani saqlashga yordam beradi.

Ayniqsa tibbiyot, IT va huquq kabi yuqori raqobatli yo‘nalishlarda repetitor bilan tayyorgarlik ko‘rish katta ustunlik beradi.

Samarali o‘qish: amalda ishlaydigan tavsiyalar

1. Davomiylik mashg‘ulot davomiyligidan muhimroq

ТHar kuni uch soat shug‘ullanish haftada bir marta sakkiz soat o‘qishdan ancha samaraliroq. Miya ma’lumotni uyqu vaqtida o‘zlashtiradi va mustahkamlaydi. Agar siz har kuni shug‘ullansangiz, material har kecha takrorlanadi. Agar haftada bir marta shug‘ullansangiz, mashg‘ulotlar orasida ma’lumotning katta qismi unutiladi..

2. Faqat darsliklar bilan emas, DTMning arxiv variantlari bilan ham ishlang

Darslik nazariyani tushuntiradi, ammo savollarning aniq formatiga tayyorlamaydi. DTMning arxiv variantlari — topshiriqlar qanday tuzilishini va ularda qanday murakkab jihatlar yashiringanini tushunishning eng aniq usulidir. Bir yillik tayyorgarlik davomida kamida 15–20 ta to‘liq variantni ishlab chiqing.

3. Xatolaringiz ro‘yxatini yuriting

Har bir arxiv variantidan so‘ng qaysi mavzularda xato qilganingizni yozib boring. Shunchaki “noto‘g‘ri ishladim” deb emas, balki nima sababdan xato qilganingizni aniqlang: qoidani bilmaganmisiz, savolni diqqat bilan o‘qimaganmisiz yoki o‘xshash tushunchalarni adashtirganmisiz. Bu zaif joylar ustida aniq ishlash imkonini beradi va allaqachon biladigan mavzularga vaqt sarflashning oldini oladi.

4. Bilimlardagi bo‘shliqlarni to‘ldiring

Ko‘plab o‘quvchilar darslikni boshidan oxirigacha o‘qiydi, bunga oylar sarflaydi, ammo natijada o‘sishni ko‘rmaydi. Ancha samarali yo‘l: sinov variantini ishlang, zaif mavzularni yozib oling va aynan ular ustida ishlang. Bir haftadan keyin yana variant yeching va yana xatolarni qayd eting. Bu shunchaki o‘qish emas, balki maqsadli rivojlanishdir.

5. Bazaviy fanlarni ham unutmang

O‘zbekiston tarixi, ona tili va bazaviy matematika jami 33 ball beradi. Bu kichik ko‘rsatkich emas: kuchli raqobat sharoitida aynan bazaviy fanlarda yo‘qotilgan bir necha ball hal qiluvchi ahamiyatga ega bo‘lishi mumkin. Ularni takrorlash uchun kuniga 20–30 daqiqa ajratish kifoya, agar tayyorgarlik muntazam olib borilsa.

Tayyorgarlikdagi keng tarqalgan xatolar

• «Yanvardan tayyorlana boshlayman, oldinda hali yarim yil bor-ku»
  
  Yarim yil ko‘pdek tuyuladi, ammo amalda maktab yuklamasi, ta’til va bayramlarni hisobga olganda bu atigi 3–4 oylik faol tayyorgarlikdir. Bu o‘rtacha natija uchun yetishi mumkin, ammo yuqori natija uchun emas.

• «Darslikni boshidan oxirigacha o‘qib chiqaman va hammasi bo‘ladi»
  
  Test amaliyotisiz darslik o‘qish DTMda deyarli yordam bermaydi. Savollar formati, ishlash tezligi, to‘rtta o‘xshash variant orasidan to‘g‘risini tanlash ko‘nikmasi — bularning barchasi faqat haqiqiy testlar bilan mashq qilish orqali shakllanadi.

• «Tanishlarim aytishicha, bu yil kirish osonroq bo‘ladi»
  
  Imtihon qanday bo‘lishini oldindan hech kim bilmaydi. Murakkab variantga tayyorlaning — shunda har qanday holatda ham yaxshi natija ko‘rsatasiz.

• To‘g‘ri yondashuv: sentabrda boshlash, oylar bo‘yicha reja tuzish va muntazam test ishlash. Har bir davr uchun aniq maqsadlarga ega 12 oylik tizimli tayyorgarlik — haqiqatan ham ishlaydigan strategiyadir. Odatda eng yuqori natija ko‘rsatadigan abituriyentlar aynan shunday tayyorlanadi.

Ko‘p beriladigan savollar

OTMga kirish uchun tayyorgarlikni nimadan boshlash kerak?

Avvalo OTMni emas, yo‘nalish va mutaxassislikni tanlang. Kim bo‘lishni xohlayotganingiz haqida taxminiy tasavvur paydo bo‘lgach, DTMda qaysi fanlarni topshirishingiz kerakligi aniq bo‘ladi. Butun tayyorgarlik rejasi aynan shunga bog‘liq. Shundan so‘ng bir nechta arxiv DTM variantlarini ishlab ko‘rib, hozirgi darajangizni aniqlang va zaif mavzular ustida ishlashni boshlang.

DTMga tayyorgarlikni qachondan boshlash kerak?

Eng maqbul vaqt — test sinovlaridan 12–14 oy oldin, ya’ni o‘qishga kirishdan oldingi yilning sentabr oyidan boshlab tayyorgarlikni boshlashdir. Bunday muddat bilimlardagi bo‘shliqlarni xotirjam yopish, DTMning arxiv variantlarini ishlab chiqish va imtihondan bir oy oldin vahimaga tushmaslik imkonini beradi. Tayyorgarlikni atigi 2–3 oy oldin boshlaganlar odatda ancha past natija ko‘rsatadi.

OTMga kirish uchun repetitor kerakmi?

Ma’qul, ayniqsa profil fanlar bo‘yicha tayyorgarlikda. DTMdagi profil fanlar bo‘yicha topshiriqlar darajasi odatdagi maktab dasturidan yuqoriroq bo‘ladi. Mustaqil tayyorgarlik ham mumkin, ammo buning uchun yuqori darajadagi intizom talab etiladi. Amaliyot shuni ko‘rsatadiki, grant asosida o‘qishga kirganlarning aksariyati kamida bitta fan bo‘yicha repetitor bilan shug‘ullangan.

DTM uchun fanlarni qanday tanlash kerak?

Fanlar tanlanayotgan mutaxassislikka bog‘liq. Masalan:

• tibbiyot uchun — biologiya va kimyo;
• IT uchun — matematika va fizika yoki informatika;
• xorijiy filologiya uchun — chet tili va adabiyot.

Kerakli yo‘nalish bo‘yicha talablarni my.uzbmb.uz saytida tekshirib chiqing va tanlovni shunga qarab amalga oshiring.

DTMga tayyorgarlikda kuniga qancha vaqt shug‘ullanish kerak?

Agar siz bir yil oldin tayyorgarlikni boshlagan bo‘lsangiz, ish kunlarida kuniga 2–3 soat shug‘ullanish yetarli bo‘ladi. Eng muhimi muntazamlik. Har kuni uch soat shug‘ullanish haftada bir marta sakkiz soat o‘qishdan ancha samaraliroq natija beradi.


Shuningdek o‘qing:

O‘zbekiston OTMlariga o‘tish ballari: imkoniyatlarni qanday hisoblash mumkin
Toshkentdagi eng yaxshi davlat OTMlari: reyting va tanlashda nimalarga e’tibor berish kerak
O‘zbekiston tibbiyot OTMlari: qanday kirish mumkin, ballar va kontrakt
OTMga kirishda yuqori ball olish siri — abituriyentlar uchun 7 ta usul