O‘zbekiston tarixi DTMda: nimalarni so‘rashadi va qanday tayyorlanish kerak?

O‘zbekiston tarixi istisnosiz barcha abituriyentlar uchun majburiy fan hisoblanadi. Profil fanlari fonida jiddiy ko‘rinmaydigan o‘nta savol aslida tanlov natijasiga sezilarli ta’sir qilishi mumkin. Ushbu maqolada DTMda tarix fanidan nimalar so‘ralishi, abituriyentlar qayerda ball yo‘qotishi va ortiqcha yodlashsiz qanday tayyorlanish mumkinligini ko‘rib chiqamiz.

Ko‘plab abituriyentlar DTMdagi tarix fanining ahamiyatini yetarlicha baholamaydi. Mantiq oddiy: tarixdan atigi o‘nta savol beriladi, profil fanlaridan esa o'ttizta. Ammo amalda aynan majburiy fanlardan o‘tish balligacha yetmay qoladigan bir necha ball yo‘qotiladi. Maksimal 189 ball tizimida har bir 1,1 ball muhim ahamiyatga ega.

DTM tuzilmasida tarix fanining o‘rni

O‘zbekiston tarixi majburiy fan sifatida

• Barcha abituriyentlar uchun majburiy;
• 10 ta savol, har biri 1,1 ball;
• Maksimal 11 ball (189 balldan);
• Format: 4 ta javob variantidan 1 tasi to‘g‘ri;
• Og‘zaki qism mavjud emas.

Profil tarix alohida fan sifatida

• Faqat tarix, pedagogika va gumanitar yo‘nalishlarga kiruvchilar uchun;
• 30 ta savol;
• Har bir savol 3,1 yoki 2,1 ball;
• Maksimal 93 yoki 63 ball;
• Jahon tarixi va O‘zbekiston tarixini chuqurlashtirilgan tarzda qamrab oladi.

Majburiy O‘zbekiston tarixi va profil tarix — hajmi hamda yakuniy balldagi ulushi bo‘yicha mutlaqo ikki xil fandir. Ushbu maqola barcha abituriyentlar topshiradigan majburiy tarix faniga bag‘ishlangan.

Tarix fanidan DTMga tayyorlanyapsizmi? Toshkentda yoki onlayn tarzda O‘zbekiston tarixi repetitorini toping. Mavzularni tahlil qilish, arxiv testlari bilan ishlash, majburiy va profil fanlarga tayyorlanish. Tarix repetitorini topish

Qaysi davrlar va mavzular eng ko‘p uchraydi?

Bir necha yillik DTM arxiv variantlari tahlili shuni ko‘rsatadiki, ayrim tarixiy davrlar testlarda muntazam uchraydi, boshqalari esa deyarli uchramaydi. Bu qolgan mavzularni umuman o‘qimaslik kerak degani emas, biroq ustuvor mavzularni bilish tayyorgarlik vaqtini to‘g‘ri taqsimlashga yordam beradi.

VIII–IX asrlar

Arablar istilosi va islom dinining tarqalishi — tez-tez uchraydi

Islomning qabul qilinishi, arablarning Markaziy Osiyoni zabt etishi, Samarqand va Buxoroning islom ilmi markazlari sifatidagi o‘rni haqidagi savollar tez-tez uchraydi. Ushbu davr hukmdorlari, muhim sanalar va tarixiy voqealar ham muntazam so‘raladi.

IX–XII asrlar

Somoniylar davlati va ilm-fan ravnaqi — juda tez-tez uchraydi

Markaziy Osiyoning oltin davri: Ibn Sino, Abu Rayhon Beruniy, Abu Nasr Forobiy, Muhammad al-Xorazmiy.

Testlarda buyuk olimlarning ilmiy merosi, Buxoroning madaniy markaz sifatidagi o‘rni haqida savollar beriladi. Kim nima bilan mashhur bo‘lgani va qaysi asrda yashaganini yaxshi bilish muhim.

XIII asr

Mo‘g‘ullar istilosi — o‘rtacha darajada uchraydi

Chingizxon yurishlari, shaharlarning vayron qilinishi va bu voqealarning mintaqa taraqqiyotiga ta’siri haqida savollar beriladi. Odatda aniq voqealar va ularning sanalari so‘raladi.

XIV–XV asrlar

Amir Temur va Temuriylar davlati — juda tez-tez uchraydi

Bu bo‘lim testlardagi eng muhim mavzulardan biridir.

• Amir Temurning yashagan yillari (1336–1405);
• Samarqand poytaxt sifatida;
• harbiy yurishlar va zabt etishlar;
• Registon majmuasining bunyod etilishi;
• Ulug‘bekning olim va hukmdor sifatidagi faoliyati;
• Samarqand observatoriyasi.

Savollar nafaqat sanalar, balki yaqin amaldorlar, tarixiy shaxslar va me’moriy yodgorliklar haqida ham bo‘ladi.

XIX asr

Rossiya imperiyasi tarkibiga qo‘shilish — tez-tez uchraydi

Rossiyaning Markaziy Osiyoni bosib olishi, Qo‘qon xonligining tugatilishi, Buxoro amirligi va Xiva xonligi bilan bog‘liq voqealar muntazam uchraydi.

1917–1991-yillar

Sovet davri — tez-tez uchraydi

• 1924-yilda O‘zbekiston SSRning tashkil etilishi;
• kollektivlashtirish;
• 1930-yillardagi repressiyalar;
• Ikkinchi jahon urushi davrida O‘zbekiston hissasi;
• Brejnev davri va paxta ishi.

Savollar ko‘pincha respublika rahbarlari va muhim tarixiy voqealarga oid bo‘ladi.

1991-yildan hozirgi kungacha

Mustaqillik va zamonaviy O‘zbekiston — juda tez-tez uchraydi

1991-yil 1-sentyabrda O‘zbekiston Respublikasining mustaqilligi e’lon qilinishi, birinchi Prezident Islom Karimov, 1992-yil 8-dekabrda Konstitutsiyaning qabul qilinishi, davlat ramzlari (bayroq, gerb va madhiya), shuningdek 2016-yildan keyin Prezident Shavkat Mirziyoyev davrida amalga oshirilgan islohotlar ushbu bo‘limning asosiy mavzularidir.

Bu bo‘lim deyarli har bir test variantida bir nechta savol beradi.

Aniq bilish kerak bo‘lgan muhim sanalar

DTM testlarida ko‘pincha aniq yillar va sanalar so‘raladi. Quyidagi sanalar testlarda boshqalarga qaraganda ko‘proq uchraydi:

• 1336-yil — Amir Temur tavallud topgan yil.
• 1370-yil — Amir Temur Movarounnahrni birlashtirib, o‘zini hukmdor deb e’lon qiladi.
• 1405-yil — Amir Temurning O‘trorda vafot etishi.
• 1428–1449-yillar — Ulug‘bek hukmronligi. Samarqand observatoriyasining faoliyat davri.
• 1865-yil — Toshkentning rus qo‘shinlari tomonidan egallanishi.
• 1924-yil — milliy-hududiy chegaralanish natijasida O‘zbekiston SSR tashkil etilishi.
• 1991-yil 1-sentyabr — O‘zbekiston Respublikasi mustaqilligining e’lon qilinishi.
• 1992-yil 8-dekabr — O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining qabul qilinishi.
• 2017-yil — O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasining qabul qilinishi.

Davlat ramzlari haqida

O‘zbekiston bayrog‘i, gerbi va madhiyasiga oid savollar DTMning deyarli har bir variantida uchraydi.

Bayroq ranglarining ma’nosi, gerbdagi ramzlar hamda madhiya musiqasi muallifini bilib qo‘ying. Bu chuqur tarixiy bilim talab qilmaydigan, ammo e’tiborsizlik sababli oson yo‘qotiladigan ballardir.

Ball yo‘qotishga sabab bo‘ladigan eng ko‘p xatolar

O‘xshash sanalarni adashtirish

Masalan, 1991 va 1992-yillar. Mustaqillik 1991-yilda e’lon qilingan, Konstitutsiya esa 1992-yilda qabul qilingan.

Yoki Amir Temurning tug‘ilgan va vafot etgan yillari. Test tuzuvchilari ko‘pincha aynan shunday chalkashliklardan foydalanib, noto‘g‘ri javob variantlarini tuzadilar.

Olimlar va ularning asarlarini adashtirish

Al-Xorazmiy — matematik, algebra fanining asoschilaridan biri.

Abu Rayhon Beruniy — qomusiy olim va geograf.

Ibn Sino — tabib va faylasuf, Tib qonunlari asari muallifi.

Abu Nasr Forobiy — buyuk faylasuf.

Bu nomlar testlarda muntazam uchraydi, shuning uchun har bir olim nimasi bilan mashhur ekanini aniq bilish zarur.

Zamonaviy davrni e’tiborsiz qoldirish

Ko‘plab abituriyentlar qadimgi va o‘rta asrlar tarixini yaxshi biladi, biroq 1991-yildan keyingi voqealarda qiynaladi. Testlarga islohotlar, davlat dasturlari va xalqaro shartnomalar bo‘yicha savollar ham kiritiladi.

Sovet davrini yetarlicha o‘rganmaslik

Ko‘pchilik bu davrni zerikarli deb hisoblab, tayyorgarlik vaqtida o‘tkazib yuboradi.

Aslida esa O‘zbekiston SSRning tashkil etilishi, repressiyalar, kollektivlashtirish va urush davri haqidagi savollar muntazam uchrab turadi.

Muayyan davrlar bo‘yicha bo‘shliqlaringiz bormi? Tarix repetitori darslikni mustaqil qayta-qayta o‘qishga qaraganda zaif tomonlaringizni tezroq bartaraf etishga yordam beradi. O‘zbekiston bo‘ylab onlayn va oflayn mashg‘ulotlar mavjud. Tarix repetitorini tanlash uchun buyurtma qoldiring

Qanday qilib samarali tayyorlanish mumkin?

1. DTM arxiv variantlaridan boshlang

Imtihonda haqiqatan ham foydalanilgan testlar eng ishonchli yo‘riqnoma hisoblanadi. Rasmiy arxivdan majburiy tarix bo‘yicha 10–15 ta variantni ishlab chiqing va qaysi mavzularda xato qilayotganingizni yozib boring.

Bu sizning shaxsiy ustuvor mavzular ro‘yxatingiz bo‘ladi. Hammasini ketma-ket yodlash shart emas — mavjud bo‘shliqlarni to‘ldirishning o‘zi kifoya.

2. Tarixni paragrafma-paragraf emas, xronologiya orqali o‘rganing

Tarix darsligini boshidan oxirigacha badiiy asardek o‘qish ko‘pincha samara bermaydi.

Quyidagi ko‘rinishda xronologik jadval tuzish ancha foydali:

• yil;
• voqea;
• asosiy shaxslar.

Bunday jadval bir sahifaga sig‘adi va uni 5 daqiqada takrorlash mumkin.

DTM savollarining katta qismi aynan sanalar va voqealar ketma-ketligi asosida tuziladi.

3. Olimlar va madaniyat arboblarini alohida takrorlang

Qisqa jadval tuzing:

• ism;
• asr;
• nimasi bilan mashhur;
• asosiy asarlari.

Al-Xorazmiy, Beruniy, Ibn Sino, Forobiy, Navoiy, Bobur, Ulug‘bek kabi tarixiy shaxslar testlarda muntazam uchraydi.

Ularni bir-biri bilan adashtirish oson, ammo jadval yordamida bu muammoni bartaraf etish mumkin.

4. Mustaqillik davriga alohida e’tibor qarating

1991-yildan keyingi voqealar har bir test variantida uchraydi.

Quyidagi muhim sanalarni puxta o‘rganing:

• mustaqillikning e’lon qilinishi;
• Konstitutsiyaning qabul qilinishi;
• xalqaro tashkilotlarga a’zo bo‘lish;
• asosiy islohotlar.

Bu mavzular hajm jihatidan katta emas va eslab qolish ham oson.

5. Har kuni qisqa mashg‘ulotlar orqali takrorlang

Tarix fanidan atigi 10 ta savol beriladi. Biroq imtihon arafasida hammasini birdaniga yodlash yaxshi natija bermaydi. Buning o‘rniga har kuni 5–10 ta test savolini ishlash va materialni bosqichma-bosqich takrorlash ancha samaraliroq.

Shunday tartibda bir oy tayyorlansangiz, barcha asosiy mavzularni bir necha bor takrorlab chiqasiz va ularni ortiqcha qiyinchiliksiz yodda saqlab qolasiz.

Tayyorlanish uchun materiallarni qayerdan olish mumkin?

Eng ishonchli manbalar — rasmiy materiallar va tekshirilgan ta’lim platformalaridir.

• my.uzbmb.uz. Bilim va malakalarni baholash agentligining rasmiy portali. Bu yerda diagnostik testlar va arxiv test variantlari e’lon qilinadi.
• test-uz.ru. DTM arxiv variantlarining katta bazasi, jumladan O‘zbekiston tarixi fanidan ham testlar mavjud. Onlayn test topshirish bepul.
• idum.uz. Barcha fanlar, shu jumladan O‘zbekiston tarixi bo‘yicha ham rasmiy test to‘plamlari joylashtirilgan.
• O‘zbekiston tarixi darsliklari (9–11-sinflar). Mazkur darsliklar tayyorlanish uchun asosiy manba hisoblanadi. Ayniqsa mustaqillik va zamonaviy O‘zbekiston tarixiga bag‘ishlangan boblarga e’tibor qaratish tavsiya etiladi.

Majburiy tarix fanidan erishish mumkin bo‘lgan real natija

4–6 hafta davomida muntazam tayyorlangan abituriyentlarning aksariyati majburiy tarix fanidan 11 balldan 8–10 ball to‘play oladi.

Agar arxiv testlari va xronologik jadval bilan ishlansa, bunga repetitorsiz ham erishish mumkin.

Repetitor asosan ma’lum davrlar bo‘yicha jiddiy bo‘shliqlari mavjud bo‘lgan yoki profil tarix fanini topshiradigan abituriyentlar uchun foydali.

Ko‘p beriladigan savollar

DTMda O‘zbekiston tarixidan nechta savol beriladi?

O‘zbekiston tarixi majburiy fanlar blokiga kiradi. Bu fandan 10 ta savol beriladi va har bir savol 1,1 ball bilan baholanadi. Maksimal natija — 189 balldan 11 ball.

DTMda O‘zbekiston tarixining qaysi davrlari eng ko‘p uchraydi?

DTM arxiv variantlariga ko‘ra, eng ko‘p uchraydigan mavzular:

• Amir Temur va Temuriylar davri;
• 1991-yilda mustaqillikka erishish;
• zamonaviy O‘zbekiston tarixi;
• davlat ramzlari va Konstitutsiya;
• Ibn Sino, Beruniy va Al-Xorazmiy kabi buyuk allomalar.

Repetitorsiz DTM tarix fanidan yaxshi natija olish mumkinmi?

Ha, albatta. Arxiv testlari va xronologik jadval bilan muntazam ishlaydigan abituriyentlarning ko‘pchiligi 11 balldan 8–10 ball to‘play oladi.

Repetitor ayniqsa muayyan davrlar bo‘yicha jiddiy bo‘shliqlari mavjud bo‘lganlar yoki profil tarix fanini topshiruvchilar uchun foydalidir.

O‘zbekiston tarixi DTMda majburiy fanmi yoki profil fanmi?

O‘zbekiston tarixi barcha abituriyentlar uchun majburiy fan sifatida topshiriladi. Bundan tashqari tarix, pedagogika va gumanitar yo‘nalishlarga kiruvchilar uchun alohida profil tarix fani ham mavjud. Bu ikki fan hajmi va yakuniy balldagi ulushi bo‘yicha bir-biridan farq qiladi.

O‘zbekiston tarixi bo‘yicha DTM arxiv testlarini qayerdan topish mumkin?

Rasmiy arxiv variantlari Bilim va malakalarni baholash agentligining my.uzbmb.uz portalida e’lon qilinadi. Shuningdek testlar test-uz.ru va idum.uz saytlarida ham mavjud. Ushbu manbalar testlarning haqiqiy formati va murakkablik darajasini tushunish uchun eng ishonchli hisoblanadi.


Shuningdek o‘qing:
DTM uchun ingliz tili: qanday tayyorlanish kerak va sertifikat bilan almashtirish mumkinmi?
O‘zbekiston OTMlariga o‘tish ballari: grantga kirish imkoniyatingizni qanday baholash mumkin?
OTMga kirishda yuqori ball olish siri — abituriyentlar uchun 7 ta usul